Một Giáo Hội Hành Hương năng động

Tầm nhìn bao quát của văn kiện không nhằm trình bày Giáo Hội như một pháo đài biệt lập và phòng thủ, tách rời khỏi thế giới hiện đại, mà là một “Giáo Hội hành hương”, cùng đồng hành với nhân loại trên hành trình xuyên suốt lịch sử. (48) Công Đồng tạo ra Lumen Gentium nhằm mời gọi Giáo Hội trở thành một cộng đoàn truyền giáo hòa nhập tích cực, soi chiếu ánh sáng của Đức Ki-tô đến muôn dân. Điều này đòi hỏi phải chuyển sang một mô hình cởi mở, tương quan – nơi sự hiệp nhất giữa các tín hữu trở thành dấu chỉ sống động cho tình yêu của Thiên Chúa và chất xúc tác cho sự hiệp nhất toàn cầu, đối thoại và canh tân đời sống thiêng liêng sâu sắc.

Các cải cách quan trọng

Trung tâm của tầm nhìn này là giáo hội hiệp thông. Trước Công Đồng Vatican II, thần học Công Giáo nhấn mạnh Giáo Hội như một “xã hội hoàn hảo” — một tổ chức độc lập, được quản trị bởi giáo luật và có những ranh giới hữu hình rõ ràng. Thay vào đó, Lumen Gentium tập trung vào Giáo Hội như một “mầu nhiệm” thiêng liêng và như một “bí tích, nghĩa là dấu chỉ và phương tiện hiệp thông mật thiết với Thiên Chúa và hợp nhất mọi người.” (1) Nó định hình cách nhìn về Giáo Hội như một thực tại hữu cơ, mang tính cộng đoàn.

Lumen Gentium cũng tuyên bố rằng sự thánh thiện không chỉ dành riêng cho các linh mục hoặc tu sĩ. Giáo dân có nghĩa vụ phải phấn đấu để đạt được sự thánh thiện. Cùng chung tinh thần Hiến Chế Phụng Vụ, văn kiện này chuyển đổi vai trò của giáo dân từ những người quan sát thụ động sang những người tham gia tích cực, có trách nhiệm thánh hóa thế giới trần tục. Để hỗ trợ tầm nhìn cộng đoàn này, văn kiện đã đưa ra những cải cách về cấu trúc trong hàng giáo phẩm, đáng chú ý nhất là thông qua tính hiệp đoàn của các giám mục. Trong khi khẳng định mạnh mẽ quyền tối thượng của Đức Giáo Hoàng, Lumen Gentium đã làm rõ rằng các giám mục cùng lãnh đạo Giáo Hội với Đức Giáo Hoàng, chứ không chỉ đơn thuần là đại diện địa phương hoặc người đại diện hành chính của ngài. (22) Công Đồng xác định rằng các giám mục, nhờ việc tấn phong theo bí tích, tham dự vào quyền tối cao trong việc quản trị và giảng dạy của Giáo Hội hoàn vũ, đặt quyền bính của Đức Giáo Hoàng trong một mạng lưới cộng tác và huynh đệ.

Công Đồng cũng khôi phục chức phó tế vĩnh viễn. Trong nhiều thế kỷ, chức phó tế hầu như luôn được coi là một bước đệm tạm thời, mang tính chuyển tiếp trên con đường tiến tới chức linh mục. Lumen Gentium khôi phục chức phó tế như một cấp bậc riêng biệt và vĩnh viễn trong hàng chức thánh. (29)

Cải cách này mở rộng thừa tác vụ có chức thánh cho cả những người nam độc thân và đã kết hôn, đồng thời cho phép các phó tế thi hành thừa tác vụ có chức thánh trong các lĩnh vực bác ái và phụng vụ. Cuối cùng, canh tân giáo hội này đã làm thay đổi chủ nghĩa đại kết Công Giáo. Văn kiện này lưu ý rằng Giáo Hội duy nhất của Đức Ki-tô “được bảo toàn trong” Giáo Hội Công Giáo (8), một sự chuyển biến nhìn nhận rằng “nhiều nhân tố của ơn thánh hóa và chân lý ” hiện diện bên ngoài những ranh giới hữu hình của Giáo Hội. (8) Điều này sẽ gợi mở cuộc đối thoại mới với các cộng đoàn Ki-tô hữu khác. Lumen Gentium kết luận bằng cách định hình Đức Trinh Nữ Maria như mẫu gương tuyệt hảo của Giáo Hội, nhấn mạnh đức tin và sự cộng tác của Mẹ với ân sủng.

Tác động lâu dài

Cuối cùng, Lumen Gentium đóng vai trò là phương tiện thần học của Vatican II. Nhiều thập kỷ sau khi được ban hành, sự phát triển của các mục vụ do giáo dân lãnh đạo, sự hiện diện của hàng nghìn phó tế trên khắp thế giới, cùng với sự hình thành của các Thượng Hội Đồng Giám Mục ở cấp địa phương, quốc gia và quốc tế, là những minh chứng cho tầm quan trọng của văn kiện này. Thông qua những cải cách được đề xuất, Lumen Gentium đã cung cấp khuôn khổ thiết yếu cho căn tính Công Giáo, cơ cấu quản trị và sứ mạng toàn cầu của Giáo Hội trong thời hiện đại.

BÀI GIÁO LÝ CỦA ĐỨC GIÁO HOÀNG LÊO VỀ LUMEN GENTIUM

Đức Giáo Hoàng Lêo XIV đã trình bày một loạt bài giáo lý của mình về Lumen Gentium từ ngày 18 tháng 2 đến 13 tháng 5 năm 2026 trong khuôn khổ các Buổi Tiếp Kiến Chung vào Thứ Tư. Trong bài phát biểu đầu tiên, Ngài nhấn mạnh cách Công Đồng Vatican II sử dụng từ “mầu nhiệm” để diễn tả các nguồn gốc của Giáo Hội. Theo cách sử dụng thuật ngữ này nơi Thánh Phaolô, Đức Giáo Hoàng Lêô giải thích rằng ý niệm “mầu nhiệm” không có nghĩa Giáo Hội là “một điều gì đó mơ hồ hoặc không thể hiểu được.” Thay vào đó, Công Đồng muốn chỉ ra một thực tại trước đây còn ẩn giấu nhưng nay đã được mặc khải.

Theo Đức Giáo Hoàng Lêô, cách Thánh Phaolô sử dụng từ “mầu nhiệm” đề cập đến việc Thiên Chúa biểu lộ kế hoạch của Người, nhằm “hiệp nhất muôn loài nhờ công trình hòa giải của Đức Giê-su Ki-tô, một công trình được hoàn tất qua cái chết của Người trên thập giá.” Kế hoạch này trước hết được cảm nghiệm qua việc Giáo Hội cử hành phụng vụ. Đức Giáo Hoàng giải thích: “Vì thế, có một mối liên hệ nhất định giữa mầu nhiệm này và Giáo Hội: Giáo Hội là mầu nhiệm được biểu lộ hữu hình.”