Thông điệp về tình huynh đệ và tình bằng hữu xã hội của Đức Giáo Hoàng Phanxicô là tài liệu quý giá có ý nghĩa hơn bao giờ hết. Tôi tin rằng việc xem lại thông điệp có thể nuôi dưỡng lương tâm của chúng ta, đặc biệt khi chúng ta ngày càng trở nên thờ ơ trước chiến tranh, sự phân cực xã hội và những bế tắc trong nỗ lực đối thoại. Trong Fratelli Tutti, Đức Giáo Hoàng Phanxicô mời gọi chúng ta đến với hình thức chính trị tốt hơn trong đó phẩm giá con người và thiện ích chung được đặt ở vị trí trung tâm.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc nhở thế giới rằng toàn thể nhân loại là một gia đình, rằng chúng ta cần đến nhau, phụ thuộc lẫn nhau và cần biết chăm sóc lẫn nhau. Là chủ chăn của toàn thể Giáo Hội, Ngài nhắc chúng ta nhớ đến dụ ngôn Người Samari Nhân Hậu của Chúa Giê-su, trong đó người anh hùng bất ngờ của câu chuyện lại là kẻ thù không đội trời chung, buộc chúng ta phải suy xét lại những liên minh của mình. Ngài nhắc chúng ta hình dung – và khao khát – xã hội lành mạnh, được xây dựng dựa trên các mối quan hệ tôn trọng lẫn nhau và mối quan tâm đến thiện ích chung. Ngài dạy rằng đối thoại chân thực là điều cần thiết cho sự phát triển của mỗi cá nhân cũng như của toàn xã hội.

Đức Giáo Hoàng Phanxicô xót xa trước cảnh một thế giới phát triển nhanh chóng, chú trọng đến sự phát triển và lợi nhuận, đã vô tình tạo ra một nền văn hóa vứt bỏ, gạt người nghèo, người cao tuổi, người di cư, những trẻ em chưa chào đời và những người dễ bị tổn thương khác ra bên lề xã hội. Đây chính là những người mà Chúa Giê-su đồng hóa mình với họ (xem Mt 25), và mời gọi chúng ta dành sự quan tâm đặc biệt đến họ.

Trong các đoạn mở đầu, Đức Giáo Hoàng Phanxicô lưu ý: “Trong thế giới ngày nay, cảm thức thuộc về một gia đình nhân loại duy nhất ngày càng phai nhạt, và giấc mơ cùng chung tay xây dựng công lý và hòa bình dường như là điều không tưởng, lỗi thời. Ngự trị thay vào đó là sự lãnh đạm tiện lợi, lạnh lùng và bao trùm” (FT 30). Lời kêu gọi toàn cầu của Đức Giáo Hoàng Phanxicô về việc tự vấn lương tâm vẫn còn rất hợp thời. Phải chăng chúng ta đã trở nên thờ ơ trước những đau khổ của những người đang sống bên lề xã hội? Suy niệm của Đức Giáo Hoàng về dụ ngôn Người Samari Nhân Hậu một lần nữa nhắc nhở chúng ta về mệnh lệnh đạo đức phải chăm sóc lẫn nhau, đặc biệt là chăm sóc những người đang sống bên lề xã hội. Lời mời gọi ấy thúc đẩy chúng ta tự hỏi liệu có cách nào để mình có thể tham gia vào công việc của các tổ chức xã hội, chẳng hạn như các Tổ Chức Từ Thiện Công Giáo cấp địa phương hoặc quốc gia, hay Catholic Relief Services trên phạm vi quốc tế, để đến với những người đang đau khổ bằng lòng trắc ẩn và tình người hay không.

Với ngôn ngữ phong phú đặc trưng, Đức Giáo Hoàng Phanxicô chỉ ra sự tự lừa dối đang diễn ra trong thời đại kỹ thuật số này. Ngài lưu ý rằng “chúng ta tích góp để có nhiều mối liên kết trên mạng nhưng lại đánh mất hương vị huynh đệ.” (FT 33). Chúng ta thường tập trung vào số lượng và ít chú tâm đến chất lượng của các mối quan hệ – đặc biệt là trong những thập kỷ gần đây. Nhân loại không thể sống hời hợt; sự viên mãn của con người cần đến tình bằng hữu – một tình bằng hữu đích thực, mang đậm tình người, biết lắng nghe, quan tâm và dành thời gian cho nhau, chứ không vội vàng rời đi để đến với những công việc được coi là quan trọng hơn.

Điều này mời gọi chúng ta tự hỏi: “Chúng ta có dành thời gian cho tình bằng hữu, cho việc lắng nghe, quan tâm, đặc biệt là đến những người bị gạt ra bên lề không?” Liên quan đến vấn đề này, Đức Giáo Hoàng Phanxicô bàn về sự tử tế, nhưng không phải sự tử tế ngây thơ và thiếu thực tế – mà là hoa trái của Chúa Thánh Thần (Gal 5:22), mang lại không chỉ tình người cho những trải nghiệm của chúng ta mà còn cả chiều kích thiêng liêng. Ngài nói rằng “sự tử tế giải thoát chúng ta khỏi thói độc ác đôi khi len lỏi vào mối tương quan của con người.” (FT 224).

Đối thoại là một đặc điểm, theo nhiều cách, đã định hình Đức Giáo Hoàng Phanxicô: Ngài thực hành đối thoại và khuyến khích thế giới cũng làm như vậy. Ngài nhận xét rằng: “có người cố gắng trốn tránh thực tại bằng cách ẩn náu trong thế giới riêng tư của mình, người khác lại đương đầu với nó bằng bạo lực hủy diệt. Song ‘giữa thái độ thờ ơ ích kỷ và phản kháng bạo động vẫn luôn có một lựa chọn: đó là đối thoại. (FT 199). Trái với những gì chúng ta thường chứng kiến trong diễn ngôn công cộng thời nay, mà nhiều khi dần biến thành “việc sôi nổi trao đổi ý kiến” chẳng qua chỉ là “những cuộc độc thoại sóng đôi” (FT 200), cuộc đối thoại thực sự bao gồm “cuộc gặp gỡ quảng đại, …chân thành tìm kiếm sự thật toàn vẹn, …phục vụ người nghèo, …gần gũi với họ và dấn thân xây dựng công ích” (FT 205).

Mặc dù có nhiều chủ đề khác cần khám phá trong tài liệu phong phú này, tôi xin khép lại bằng phần Đức Giáo Hoàng Phanxicô trình bày về sự liên đới và việc phục vụ. Ngài nói, “sự liên đới, được biểu lộ cụ thể trong việc phục vụ” (FT 115). Sự liên đới bắt đầu khi chúng ta cho phép bản thân cảm thấy mình là một với nhân loại đang đau khổ. Khao khát sự liên đới phải dẫn đến hành động. Đó là việc phục vụ làm thay đổi thế giới. Tình yêu làm thay đổi thế giới, mang đến mục đích thiêng liêng cho nhân loại. Chúng ta có sử dụng món quà thời gian và tài năng để làm cho thế giới trở nên tốt đẹp hơn? Chúng ta có giúp làm vơi đi sự đau khổ của người khác bằng thời gian và nỗ lực của mình theo một cách nào đó không? Đức Giáo Hoàng Phanxicô nhắc nhở chúng ta, “Phục vụ không bao giờ có tính ý thức hệ, vì chúng ta không phục vụ các ý tưởng, mà là phục vụ con người” (FT 115).

Khi bước vào kỳ nghỉ, chúng ta hãy dành thời gian suy ngẫm về một số giá trị mà Đức Giáo Hoàng Phanxicô đặt ra trước chúng ta trong Fratelli Tutti, để có thể trở thành những người lân cận đích thực của nhau – những anh chị em đích thực trong gia đình nhân loại do Thiên Chúa tạo dựng.

Giám Mục Oscar Cantú